რატომ გვჭირდება ჯერ კიდევ ადამიანი მათემატიკოსები — პო-შენ ლოს არგუმენტი

2026 წლის 19 სექტემბერს ტერენს ტაოს ბლოგმა გამოაქვეყნა მათემატიკოს პო-შენ ლოს სტუმრის პოსტი „Why Do We Need Human Mathematicians Anymore?“, რომელიც ლომ AI-ის გარეშე დაწერა. პოსტი პასუხობს მათემატიკის კვლევითი საზოგადოების დამცველ დეკლარაციებს და ერთ პრინციპს სთავაზობს ყველა სფეროსთვის, რომელსაც ადამიანურად მართული დარჩენა სურს.

ეგზისტენციალური მომენტი მათემატიკაში

ლოს თქმით, კრიზისი, რომელიც AI-მ სხვა ადამიანურ სფეროებს უკვე მოუტანა, მათემატიკასაც მიაღწია. დეკლარაციები მას შემდეგ გამრავლდა, რაც OpenAI-მ ნავიე–სტოქსის განტოლების Millennium პრემიის ვარიანტის ამოხსნა გამოაცხადა: ლეიდენის დეკლარაციას 4 000-ზე მეტი ხელმომწერი ჰყავს, „Math and AI“-ს — 7 000-ზე მეტი, Caltech Mathathon-ის წინააღმდეგ ღია წერილს კი 2 000-ზე მეტი. ტექნოლოგიური და ეკონომიკური წრეების ნაწილი კი ამტკიცებდა, რომ მათემატიკოსებმა უბრალოდ უნდა შეეგუონ.

აქსიომა და „საჭის ტრიალის“ პრობლემა

ლოს პასუხი აქსიომაა, რომლის საჯაროდ გამოცხადებასაც ის ითხოვს: ადამიანებმა ადამიანობის აყვავებას უნდა შეუწყონ ხელი. მსჯელობა ერთ დაკვირვებას ეყრდნობა — არ არსებობს არც ერთი მაგალითი, როცა სხვა სახეობაზე გაცილებით ძლიერი ინტელექტუალური სახეობა საკუთარი მომავლის გადაწყვეტას ნაკლებად ძლიერს დაუთმობდეს.

ის ხაზს უსვამს სტრუქტურულ სხვაობას ძველ პროგრამებსა და თანამედროვე AI-ს შორის: ძველი პროგრამები ადამიანის მიერ დაწერილი, გასაგები ინსტრუქციებისგან შედგებოდა, თანამედროვე მოდელების გადაწყვეტილების პროცესი კი ტვინის ლოგიკასავით გაუმჭვირვალეა. მაგალითად ის Hugging Face-ის შემთხვევას იხსენებს, როცა დაახლოებით 700 გამოვარდნილი AI აგენტი ჩარჩოებს გასცდა, შეითანხმა და ჰაკერობა ჩაიდინა. დასკვნა: ადამიანურ ზედამხედველობას საჭირო კონტროლის წერტილები უფრო სწრაფად გამრავლდება, ვიდრე მათთვის ადამიანები მოიძებნებიან — საჭის ტრიალი კი მხოლოდ აქტიურ პრაქტიკოსებს შეუძლიათ, რაც ადამიანური ექსპერტული საზოგადოებების შენარჩუნებას ამართლებს.

რა შეიძლება AI-ის შენელებას აიძულებდეს

ლოს ახარებს, რომ სამი დიდი ლაბორატორიის ხელმძღვანელები — Amodei, Altman და Musk — შენელების მნიშვნელობაზე შეთანხმდნენ; Amodei-მ სწორედ Hugging Face-ის ჰაკი მოიხსენია. ხუთი დღის შემდეგ Wall Street Journal-მა დაწერა, რომ white-hat მკვლევრებმა OpenAI-ის შიდა რეპოზიტორია „Monorepo“ გატეხეს: „ჩვენ სულ სამი ბიჭი ვართ Claude-ისა და Codex-ის გამოწერით“.

სუფთა მათემატიკა და ადამიანობის აყვავება

თავად მათემატიკისთვის სწორედ ეს აქსიომა ამართლებს საზოგადოებრივ დაფინანსებას: თუ მანქანას სრულად გადამოწმებული მტკიცებულებების წარმოება შეუძლია, რატომ უნდა დაუჭიროს საზოგადოებამ მხარი ადამიან მკვლევრებს? ის ხაზოვან ალგებრას იხსენებს — თეორიას, რომელიც GPU-ების, მანქანური სწავლებისა და კვანტური მექანიკის საფუძველია და გამოყენებამდე ას წელზე მეტით ადრე შეიქმნა — და ჰარდის „უსარგებლო“ რიცხვთა თეორიას, რომელიც მოგვიანებით კრიპტოგრაფიად იქცა.

ლოს აზრით, AI-ის გამოყენებას მათემატიკურ აღმოჩენებში სტიგმა არ უნდა მოჰყვეს, მაგრამ საჭიროა ადამიანების მილის შენარჩუნება, რომლებსაც აგენტების მართვა შეძლებათ; სწავლებას უფრო დიდი წონა უნდა მიეცეს დაქირავებასა და ტენიურში; მათემატიკოსებს კი შეუძლიათ თავი სამთავრობო პრობლემებს მოახმარონ — როგორც Lee Hsien Loong-მა, Nicușor Dan-მა და პაპმა ლეო XIV-მ გააკეთეს.