AB'de satılmayan giysi ve ayakkabıların imhası yasağı yürürlüğe girdi

19 Temmuz'da ne değişiyor

Avrupa Birliği'nde faaliyet gösteren büyük şirketler artık satılmayan giysi, giysi aksesuarı ve ayakkabıları imha edemiyor. Yasak 19 Temmuz'da yürürlüğe girdi; orta ölçekli şirketler için aynı kurallar 2030'dan itibaren geçerli olacak. Düzenleme, 2024'te yürürlüğe giren Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü (ESPR) kapsamında getirildi.

Şirketler satılmayan ürünleri elden çıkarmak yerine öncelikle kullanımda tutmak zorunda: indirimli satış ya da alternatif pazarlar dâhil olmak üzere satmak; hayır kurumlarına veya sosyal girişimlere bağışlamak; ya da onarım, yenileme veya yeniden üretim yoluyla tekrar kullanıma hazırlamak. İmhaya yalnızca belirlenen durumlarda izin veriliyor ve bu işlem, geri dönüşüme öncelik veren atık yönetimi hiyerarşisine uygun yapılmalı.

Dar istisnalar ve yeni bildirim yükü

Şirketler satılmayan tekstil ürünlerini yalnızca sınırlı hâllerde imha edebilir: ürünler güvenli değilse ya da hasarlıysa, sahte veya fikri mülkiyet haklarını ihlal ediyorsa, ya da hayır kurumları ve bağış programları tarafından reddedilmişse. Kötüye kullanımı önlemek için bu istisnalara dayanan işletmeler belge veya test sonucu gibi kanıtlar sunmak ve imha ettikleri ürünlere ilişkin yıllık raporlar yayımlamak zorunda.

Uygunluğu ulusal makamlar denetleyecek ve ihlaller için para cezası verebilecek. Şirketler denetimlere imkân tanımak için kayıtları beş yıl saklamak zorunda; bildirimler ise idari yükü azaltmak için mevcut gümrük ve lojistik kodlarıyla yapılacak. Küçük ve mikro işletmeler bu gerekliliklerden muaf.

Neden önce tekstil

Tekstil, bu tür bir yasağa tabi ilk ürün grubu; mevcut iş modellerinin çevresel etkisi nedeniyle seçildi. Avrupa Çevre Ajansı'na göre Avrupa pazarına sunulan tüm tekstil ürünlerinin tahminen %4–9'u kullanılmadan önce imha ediliyor — yılda 264.000 ile 594.000 ton arasında tekstil.

Yeni ve kullanılabilir ürünler atıldığında üretimlerine yatırılan hammadde, su, enerji ve emek kayboluyor; imha ise önlenebilir sera gazı emisyonu yaratıyor. Avrupa Komisyonu'na göre kurallar, işletmeler, sivil toplum kuruluşları ve uzmanlarla yapılan geniş istişarelerin ardından, gereksiz bürokrasi yaratmadan pratikte işlemesi için hazırlandı.