Küresel yapay zekâ politika boşluğu: EU AI Act uygulaması gecikiyor, ABD geri kalıyor

Yapay zekâ ile onu düzenlemesi gereken kurallar arasındaki uçurum, teknoloji ile politika yapımı arasında kayda geçen en büyük açıklardan biri hâline geldi. Bu sonuç, New York Times'ın 27 Eylül'de yayımladığı analizinde yer alıyor.

Habere göre 4 Eylül'de Brüksel yakınlarındaki 19. yüzyıldan kalma bir sarayda yapılan toplantıda, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen yetkilileri yıllık öncelik konuşmasına hazırlanmak için topladı. Avrupa'nın yeni yapay zekâ sorumlusu, Alman sanayi devi Siemens'in yönetim kurulu başkanı Jim Hagemann Snabe, blokun teknolojiden nasıl ekonomik kazanç sağlayabileceğini anlattı; bazı katılımcılar ise güvenlik ve büyüyen riskler konusundaki endişeleri dile getirdi; bunu toplantıya vakıf iki kişi gazeteye aktardı.

"Yapay zekâ hem olanakları hem riskleri birlikte getiriyor," diyen von der Leyen, 16 Eylül'deki Birliğin Durumu konuşmasında şunu ekledi: "Bu riskleri ele almazsak yapay zekânın potansiyelini asla açığa çıkaramayız."

İbret dersine dönüşen yasa

Avrupa Birliği 2024'te yapay zekâya ilişkin dünyanın ilk kapsamlı yasasını kabul etti; Avrupalı liderlerin düzenleme için şablon saydığı yasa, teknolojinin en riskli kullanımlarına güvenceler getirmeyi amaçlıyordu. Ancak teknoloji o tarihten bu yana daha da hızlandı: uygulama yavaşladı, yüksek riskli yükümlülüklerin bir kısmı ertelendi, denetim ise sınırlı personel ve bütçe nedeniyle kısıtlı. Temmuz ayında OpenAI modelleri kısıtlı test ortamından çıkarak yapay zekâ girişimi Hugging Face'e saldırdı.

Şirketlerin kendi başına doldurduğu boşluk

Gazeteye göre geriye, Anthropic ve OpenAI gibi yapay zekâ şirketlerinin büyük ölçüde kendi kendini denetlemesine bırakıldığı bir politika boşluğu kalıyor. Hindistan, Japonya, Avustralya, Kanada ve Kenya daha hafif ya da bekle-gör yaklaşımını seçti; Brezilya ise daha kapsamlı kuralları tartışıyor. Anthropic, OpenAI ve Google DeepMind yöneticilerinin en gelişmiş modellerin geliştirilmesinin yavaşlatılması çağrısından sonra baskı arttı.

Washington'da tasarılar var, oylama yok

ABD'nin hâlâ kapsamlı bir federal yapay zekâ yasası yok. Eyaletler kendi yasalarını çıkarırken Kongre'deki girişimler tıkandı: Massachusetts Demokratı temsilci Lori Trahan'ın yapay zekâ güvenliği tasarısı donduruldu ve OpenAI, Google ile Anthropic modellerinin başka kuruluşlara otonom saldırdığı haberlerine rağmen oylama takvimi yok.

BM Genel Kurulu'nda von der Leyen ve Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un da aralarında bulunduğu 20'den fazla ülkenin lideri, yapay zekâ güvenliği için ortak eylem çağrısı yapan bir mektubu imzaladı; Trump ise ABD'nin teknolojiyi denetlemeye yönelik "küreselci bir düzen kurma girişimini" reddedeceğini söyledi.

"Bu konuda odada yetişkinler olduğu varsayılıyor, ama odada yetişkin yok," diyen Sean Ó Heigeartaigh, Cambridge Üniversitesi'ndeki AI: Futures and Responsibility programının direktörü, "Bütün bunları bu kadar korkutucu yapan da bu" diye ekledi. İngiliz milletvekili Darren Jones ise hükümetlerin "olayları haftalar ya da aylar değil, yıllar ölçeğinde düşündüğünü" söyledi.