Kısa video izlemek beynin bilişsel kontrol ağını devre dışı bırakıyor: araştırma

Zhejiang Üniversitesi'nde yapılan ve Ocak 2026'da NeuroImage dergisinde yayımlanan araştırma, kişinin hoşuna giden kısa bir videoyu sonuna kadar izlemesinin, dikkati toplamaya ve uzun vadeli hedefleri tartmaya yardımcı olan beyin bölgelerini geçici olarak susturduğunu ortaya koydu.

Deney nasıl yapıldı

Ekip 66 gönüllü topladı; kafa hareketi ve düşük kaliteli spektroskopi verisi nedeniyle 10 kişi dışlandı ve son örneklem 56 katılımcıdan oluştu (37 erkek, 19 kadın, ortalama yaş 23,3). Tarama öncesinde MEGA-PRESS ile her katılımcının dorsal anterior singulat korteksinde (dACC) dinlenme durumundaki glutamat ve GABA yoğunlukları ölçüldü; görsel korteks kontrol bölgesiydi. Tarayıcı içinde katılımcılar, 160 videoluk kütüphaneden seçilen klipleri altışar dakikalık iki blok hâlinde izledi.

Katılımcılar ne yaptı, sonuçlar ne gösterdi

Ortalama klip uzunluğu 23,7 saniyeydi; katılımcılar istedikleri an sonraki klibe geçebiliyordu. Her video 'beğenilen' (sonuna kadar izlenen) ya da 'beğenilmeyen' (yarısına gelmeden atlanan) olarak sınıflandırıldı; oturum başına ortalama 19 beğenilen ve 36 beğenilmeyen klip izlendi. Araştırma Eylül 2024'te önceden kaydedilmişti.

Beğenilen videolarda hem dACC hem de dorsolateral prefrontal korteks (dlPFC) etkinliği başlangıcın anlamlı biçimde altına indi (t = -6,30 ve -12,20). Beğenilmeyenlerde tablo farklılaştı: dACC etkinliği başlangıca yakın kalırken dlPFC yine baskılandı, ancak daha hafif (t = -3,73). Kontrol bölgesi görsel korteks her iki koşulda da etkinleşti ve fark görülmedi; bu, etkinin bilişsel kontrol bölgelerine özgü olduğunu gösteriyor. Dinlenme hâlinde dACC'deki yüksek glutamat düzeyi daha az baskılanmayı öngördü; GABA ile dACC veya dlPFC etkinliği arasında ise anlamlı ilişki bulunmadı. İki bölge arasındaki işlevsel bağlantısallık her iki koşulda arttı, beğenilen videolarda daha güçlüydü.

Yorum ve sınırlamalar

Araştırmacılar bu baskılanmanın bilişsel bozukluk olarak okunmaması gerektiği konusunda uyarıyor: makalede belirttikleri gibi, 'bu etkinlik düşüşü bilişsel kontrol kapasitesinin başarısızlığı olarak yorumlanmamalıdır'. Onlara göre tablo, pasif izleme sırasında düşük çabali otomatik işlemeye yönelik uyarlanabilir bir geçişi yansıtıyor; katılımcıların klipleri denemelerin yaklaşık yüzde 57'sinde atlaması ise sürekli değerlendirmeye işaret ediyor. Yazarlar sınırlamaları da sıralıyor: nörotransmitterler yalnızca dACC'de ölçüldü; amigdalanın nedensel rolü test edilmedi; sorunlu kullanım geçerli bir ölçekle değerlendirilmedi; 'beğenme' yalnızca videonun sonuna kadar izlenmesinden çıkarıldı; örneklem genç ve erkek çoğunluklu; tasarım korelasyonel. Makale: Hong, T., Su, C., Zhou, H., Geng, F., & Hu, Y. (2026), NeuroImage, 327, 121722.