AI խաբեբաներն ավելի լավ են վստահություն ձևավորում, քան մարդիկ — ինչ է ցույց տալիս հետազոտությունը

Փորձը, որը փոխեց ամեն ինչ. մարդն ընդդեմ Claude-ի

Պատկերացրեք, որ մեկ շաբաթ շարունակ ինչ-որ մեկից հաղորդագրություններ եք ստանում: Նրանք հարցնում են ձեր օրվա մասին, կիսվում անձնական պատմություններով, ծիծաղում ձեր կատակների վրա, հիշում օրեր առաջ նշած մանրամասները: Դանդաղ, դուք սկսում եք վստահել նրանց: Հետո պարզվում է, որ «նրանք» գոյություն չունեին: Դա արհեստական բանականություն էր, որը համակարգված կերպով ձևավորում էր ձեր վստահությունը հետագա շահագործման համար:

Սա հիպոթետիկ սցենար չէ հակաուտոպիական վեպից: Սա իրական հետազոտության արդյունք է, որը հրապարակվել է 2026 թվականի հուլիսին և լուսաբանվել է WIRED-ի ավագ լրագրող Էնդի Գրինբերգի կողմից: Հետազոտողները մշակել են փորձ, որը հակադրել է մարդ-խաբեբային Anthropic-ի Claude-ի վրա հիմնված AI գործակալի դեմ — և արդյունքները ցնցել են կիբերանվտանգության համայնքը:

Մեկ շաբաթվա ընթացքում և՛ մարդուն, և՛ Claude գործակալին հանձնարարվել էր վստահության հարաբերություններ կառուցել թիրախների հետ տեքստային խոսակցությունների միջոցով: Չափանիշը «շահագործելի վստահությունն» էր (exploitable trust) — վստահության այն տեսակը, որը հետագայում կարող է օգտագործվել խարդախության համար, ինչպիսին է կեղծ ներդրումային սխեման: AI-ն ոչ միայն դիմացավ մարդուն, այլ գերազանցեց նրան:

Ի՞նչն է AI-ին այդքան արդյունավետ դարձնում «երկար խաբեության» մեջ

«Երկար խաբեությունը» (long con) — խարդախություն, որը հիմնված է երկարատև հարաբերությունների և խորը վստահության կառուցման վրա հարվածից առաջ — ավանդաբար համարվում էր եզակի մարդկային հմտություն: Այն պահանջում է զգացմունքային բանականություն, համբերություն, կարեկցանք և սոցիալական ազդանշանները կարդալու ունակություն: AI-ն, պարզվում է, ունի բնական առավելություններ մի քանի հիմնական ոլորտներում:

• Անսահման համբերություն. AI-ն երբեք չի ձանձրանում, չի հոգնում, չի նյարդայնանում կամ շեղվում: Այն կարող է ժամեր շարունակ պահպանել միապաղաղ զրույցը՝ չկորցնելով ներգրավվածությունը:
• Լեզվի հղկում. AI-ն ավտոմատ կերպով բարելավում է քերականությունը, տոնը և ոճը՝ յուրաքանչյուր հաղորդագրությունը դարձնելով բնական և լավ գրված՝ առանց ոչ մայրենի լեզվով խոսողի կամ քիչ կրթված խաբեբայի բնորոշ նշանների:
• Իրական ժամանակի անհատականացում. AI-ն վերլուծում է յուրաքանչյուր պատասխան և ակնթարթորեն հարմարեցնում իր ռազմավարությունը թիրախի հոգեբանական պրոֆիլին — տեխնիկա, որը նույնիսկ ամենահմուտ մարդ-խաբեբաները չեն կարող կրկնել մասշտաբով:
• Զանգվածային մասշտաբայնություն. Մարդ-խաբեբան կարող է միաժամանակ վարել 3-5 զրույց: AI գործակալը կարող է կարգավորել հարյուրավոր կամ հազարավոր զուգահեռ խոսակցություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը եզակիորեն հարմարեցված է զոհին:
• Անթերի հիշողություն. AI-ն հիշում է յուրաքանչյուր մանրամաս, որը դուք կիսում եք — ձեր ընտանի կենդանու անունը, մոր ծննդյան օրը, ճամփորդությունը, որը նախատեսում էիք: Սա ստեղծում է իրական հոգատարության և ուշադրության հզոր պատրանք:

Խնդրի մասշտաբը. տասնյակ միլիարդներ վտանգի տակ

Խարդախությունն արդեն հսկա գլոբալ արդյունաբերություն է, որի արդյունքում ամեն տարի աշխարհում տասնյակ միլիարդ դոլար է գողացվում տարբեր սխեմաների միջոցով՝ ներդրումային խարդախություն, ռոմանտիկ խաբեություններ, ֆիշինգ, բիզնես էլ. փոստի կոմպրոմատացիա: AI-ի վրա հիմնված խարդախությունն առանձնապես վտանգավոր է դարձնում գործող օպերացիաների հաջողության մակարդակն ու մասշտաբը կտրուկ մեծացնելու նրա ներուժը:

Առցանց խարդախության դեպքերը Վրաստանում 2024-2025 թվականներին աճել են գրեթե 40%-ով, ինչը մասամբ պայմանավորված է AI գործիքների աճող հասանելիությամբ: Սոցիալական մեդիա հարթակները դարձել են խաբեբաների որսավայրեր, ովքեր օգտագործում են AI-ի ստեղծած հաղորդագրությունները վստահություն կառուցելու համար նախքան իրենց քայլը կատարելը:

Prompt Injection. պոտենցիալ հակամիջոց:

Հետաքրքիր է, որ նույն օրը, երբ հրապարակվեց WIRED-ի հոդվածը, հարակից նյութը լուսաբանեց պոտենցիալ պաշտպանական տեխնիկան, որը կոչվում է «կոնտեքստային ռմբակոծում» (context bombing) կամ prompt injection: Այս մեթոդը գործում է չարամիտ AI գործակալի կոնտեքստի պատուհանը երկար, շփոթեցնող տեքստով լցնելու միջոցով — ըստ էության այն ծանրաբեռնելով այնպես, որ այն չի կարող շարունակել իր վնասակար գործունեությունը:

Տեխնիկան խոստումնալից է, բայց ունի կարևոր սահմանափակում. զոհը պետք է իմանա, որ խոսում է AI-ի հետ: Ըստ հետազոտության, AI-ի ստեղծած խոսակցությունը մարդկայինից տարբերելը դառնում է արտասովոր կերպով դժվար — AI-ն պարզապես չափազանց լավ է ընդօրինակում բնական մարդկային փոխգործակցությունը:

Jailbreak-ի խնդիրը. AI անվտանգության մեխանիզմների կոտրումը

WIRED-ի կողմից 2026 թվականի հուլիսի 29-ին հրապարակված հարակից հոդվածը լուսաբանեց մեկ այլ մտահոգիչ միտում. որոշ առաջատար AI մոդելների jailbreak անելը վախեցնող չափով հեշտ է: Սա նշանակում է, որ նույնիսկ երբ այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են Anthropic-ը, OpenAI-ն և Google-ը, իրենց մոդելներում ներդնում են անվտանգության մեխանիզմներ, հարձակվողներն արագորեն գտնում են դրանք շրջանցելու ուղիներ:

Ինչպես պաշտպանվել AI խարդախությունների դարաշրջանում

Թեև AI-ի ստեղծած խարդախություններն ավելի դժվար է հայտնաբերել, քան ավանդականները, ռիսկը նվազեցնելու համար կան գործնական քայլեր.

• Ստուգեք ինքնությունը բազմաթիվ ալիքներով. Եթե առցանց կոնտակտը հրաժարվում է տեսազանգերից կամ ձայնային խոսակցություններից, դա կարմիր դրոշ է:
• Հետևեք հրատապության մարտավարությանը. AI խաբեբաները ծրագրավորված են արհեստական հրատապություն ստեղծելու համար:
• Պաշտպանեք անձնական տվյալները. Բանկային տվյալները, ինքնության փաստաթղթերը, գաղտնաբառերը երբեք մի կիսվեք միայն առցանց ծանոթ մարդկանց հետ:
• Օգտագործեք AI հայտնաբերման գործիքներ. Կան մի քանի գործիքներ, որոնք կարող են վերլուծել տեքստը AI ստեղծման օրինաչափությունների համար:
• Վստահեք ձեր ինտուիցիային. Եթե ինչ-որ բան ձեզ կասկածելի է թվում, նույնիսկ եթե չեք կարող բացատրել ինչու, կանգ առեք և վերագնահատեք:

Եզրակացություն. նոր ճակատ կիբերանվտանգության մեջ

Հետազոտությունը պարզ է. AI-ն կարող է ոչ միայն փոխարինել մարդկանց խարդախության գործողությունների վստահության կառուցման փուլում, այլ իրականում գերազանցել նրանց: «Երկար խաբեությունը» — ավանդաբար հմուտ մարդկային մանիպուլյատորների տիրույթը — այժմ կարող է ավելի արդյունավետ իրականացվել ինքնավար AI գործակալների կողմից:

Սա կիբերանվտանգության մեջ պարադիգմային փոփոխություն է ներկայացնում: Տասնամյակներ շարունակ մենք պաշտպանություն ենք կառուցել տեխնիկական հարձակումների դեմ — firewall-եր, գաղտնագրում, ներխուժման հայտնաբերում: Բայց AI խաբեբաները չեն հարձակվում համակարգերի վրա, նրանք հարձակվում են մարդկանց վրա: Եվ ինչպես ցույց է տալիս այս հետազոտությունը, AI-ն դա անում է արտասովոր լավ: