Washington Post. ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանը թուլացրել են ՄԱԿ-ի AI զենքի համաձայնագիրը

Սեպտեմբերի 26-ին Washington Post-ը հրապարակել է հետաքննություն այն մասին, թե ինչպես են ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանը աշխատել ՄԱԿ-ում մահաբեր ինքնավար զենքի մասին համաձայնագիրը թուլացնելու ուղղությամբ։ Ըստ պարբերականի՝ պատվիրակությունները նախագծից հանել են մի շարք երաշխիքներ, այդ թվում՝ պահանջը, որ մարդը ստուգի AI-ի ընտրած թիրախները։ Ժնևի բանակցությունները հնարավոր պայմանագրին ուղղված ամենահեռուն գնացած փորձն էին։

Ինչ կատարվեց Ժնևում

Ըստ հետաքննության՝ սեպտեմբերի սկզբին Շվեյցարիայում ՄԱԿ-ի մեծ դահլիճում հարյուրավոր դիվանագետներ հավաքվել էին՝ մշակելու մահաբեր ինքնավար զենքի օգտագործումը կարգավորող ուժեղ համաձայնագիր։ Բանակցությունների վերջին օրը տոնը դարձել է ագրեսիվ։

Reuters-ը սեպտեմբերի 4-ին, հղում անելով երեք դիվանագետների, հայտնել է, որ սովորական զենքի որոշակի տեսակների մասին կոնվենցիայի (CCW) 128 անդամ պետությունները որոշում էին՝ հնարավո՞ր է համաձայնության գալ ոչ պարտադիր տեքստի շուրջ, որը կարող է ճանապարհ բացել մահաբեր ինքնավար զենքի համակարգերի (LAWS) արգելքների ու կանոնակարգման բանակցությունների համար։ Մեծամասնությունը սատարում էր նախագծին, սակայն ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանը ուշ փոփոխություններ և հեռացումներ էին առաջարկել։ «Համաձայնության հասնելու պատուհանը գնալով նեղանում է», - Reuters-ին ասել է դիվանագիտական աղբյուրներից մեկը։ Ժնևում առաքելություններից ոչ մեկը մեկնաբանություն չի տվել։

Երկու ճամբար

Վերջին վեց ամսում ԱՄՆ-ի դիրքորոշումը կարծրացել է, Reuters-ին ասել է ավագ դիվանագետ. Վաշինգտոնը նախընտրում է ուղեցույցներ, այլ ոչ իրավաբանորեն պարտադիր միջազգային պայմանագիր՝ պատճառաբանելով, որ միջազգային մարդասիրական իրավունքն արդեն սահմանում է պատերազմի վարման կանոնները։ Այս դիրքորոշումը սատարում են Ռուսաստանը, Հնդկաստանը և Թուրքիան։ Պարտադիր կանոնների կողմնակիցները՝ այդ թվում Բրազիլիան, Իռլանդիան և մի քանի աֆրիկյան պետություններ, ասում են, որ երաշխիքները անհրաժեշտ են զենքի նկատմամբ մարդու իրական վերահսկողությունն ապահովելու համար։ Ըստ երկու դիվանագետների՝ առնվազն վեց երկիր Վաշինգտոնից պաշտոնական դիվանագիտական դիմում է ստացել։

Աճում է մտահոգությունը կիսաավտոնոմ զենքի շուրջ, որը կարող է հայտնաբերել ու խոցել թիրախներ Ուկրաինայում, Սուդանում և Մերձավոր Արևելքում։ Human Rights Watch-ը և Stop Killer Robots արշավը զգուշացնում են, որ նման համակարգերը, որոնց մի մասը հենվում է AI-ի վրա, կարող են անկանխատեսելի վարվել և մեծացնել ճակատագրական սխալների ռիսկը։ Օգոստոսին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը և Red Cross-ի նախագահ Միրյանա Սպոլյարիչը զգուշացրել են, որ աշխարհը մոտենում է բարոյական կարմիր գծին, երբ զենքը կարող է սպանել առանց մարդու մասնակցության։

Ինչ է սպասվում

Հաջորդ քայլը Ժնևում CCW-ի յոթերորդ վերանայման կոնֆերանսն է՝ 2026 թվականի նոյեմբերի 16-20-ը։ Պետությունները համաձայն են, որ միջազգային մարդասիրական իրավունքը տարածվում է նաև LAWS-ի վրա, սակայն պարտադիր միջազգային ստանդարտներ գործնականում չկան։