Բաց մոդելներում ուժերի հավասարակշռությունը. չինական լաբորատորիաները հստակ առաջատար են

Interconnects AI-ի հեղինակ Նաթան Լամբերտը հրապարակել է ԱՄՆ Կոնգրեսի համար պատրաստած ելույթի ընդլայնված տարբերակը՝ բաց կշիռներով մոդելների վիճակի մասին. գրառումը թվագրված է սեպտեմբերի 21-ով։

Բաց կշիռներով և բաց կոդով մոդելներ

Լամբերտը տարբերում է բաց կշիռներով մոդելները — կշիռները լիցենզիայով հրապարակվում են, ինչպես Llama-ն, Qwen-ը կամ DeepSeek-ը — իսկական բաց կոդով մոդելներից, որոնք հրապարակում են նաև ուսուցման կոդն ու տվյալները։ Ամենահայտնի բաց կոդով մոդելները ստեղծում են ամերիկյան ոչ առևտրային կազմակերպությունները։

Չինական առաջատարությունը թվերով

Hugging Face-ի ներբեռնումներում չինական լաբորատորիաները առաջատար դարձան 2025 թվականի հուլիսին՝ հիմնականում Qwen-ի շնորհիվ։ Ըստ Լամբերտի հաշվարկների՝ Չինաստանի կուտակային առավելությունը մոտ 1,6 միլիարդ ներբեռնում է՝ 3,2 միլիարդ ընդհանուրի մեջ, այսինքն՝ երկու անգամ ավելի, քան ԱՄՆ-ինը։ Artificial Analysis Intelligence Index-ում սեպտեմբերի 14-ի դրությամբ առաջատար մոդելներն էին GLM-5.3-ը (45 միավոր) և Kimi K3-ը (44), մինչդեռ Inkling-ը ստացել է 26, իսկ Nemotron 3 Ultra-ն՝ 23 միավոր։

Լամբերտի գնահատմամբ՝ չինական բաց կշիռներով մոդելները փակ ամերիկյան ճակատից հետ են մնում երկուից հինգ ամսով, իսկ ամերիկյանները՝ OpenAI-ի և Anthropic-ի առաջատար համակարգերից վեցից ինը ամսով։ Թորումը լայնորեն կիրառվում է Չինաստանում, սակայն դրա ամբողջական արգելքը բացը կմեծացնի ընդամենը մեկ-երկու ամսով։

Օգտագործումը չափանիշներից այն կողմ

OpenRouter-ում բաց մոդելների երթևեկությունը 2025 թվականի սեպտեմբերին շաբաթական մոտ 1 տրիլիոն թոքենից հասել է այսօրվա մոտ 80 տրիլիոնի, իսկ չինական մոդելների մասնաբաժինը մոտ 70%-ից բարձրացել է 80%-ից ավելի։ Բաց կոդով գործակալ OpenCode-ը հաղորդում է, որ իր ինֆերենսի մոտ 95%-ը բաժին է ընկնում չինական մոդելներին։

Ակադեմիայում arXiv-ի machine learning-ի հինգ ամենահայտնի կատեգորիաների սկանավորումը ցույց է տվել, որ ցանկացած բաց մոդելի հիշատակումը 2023 թվականի հունվարի 2%-ից 2026 թվականի սեպտեմբերին հասել է 50%-ի։

Ռիսկերն ու քաղաքականության հարցը

Երբ բաց մոդելները մոտենում են նոր վնասներ հնարավոր դարձնող մակարդակին — Լամբերտը նշում է կիբերանվտանգությունը և 2026 թվականի հուլիսի OpenAI–Hugging Face միջադեպը — ամենաուժեղ չինական մոդելների հասանելիության սահմանափակումը հիմնականում կվնասի դրանցից կախված ամերիկյան ընկերություններին։ Ներխուժումը վերլուծելու համար հենց Hugging Face-ն օգտագործեց չինական մոդել, քանի որ փակ մոդելները հրաժարվել էին պատասխանել։ Հեղինակի եզրակացությամբ՝ այս ռիսկերի կառավարումը էկոհամակարգի պատրաստվածության հարց է։