Washington Post-ის გამოძიება: აშშ-მ და რუსეთმა გაეროში AI-იარაღის შეთანხმება შეასუსტეს

Washington Post-მა 26 სექტემბერს გამოაქვეყნა გამოძიება იმაზე, თუ როგორ მუშაობდნენ აშშ და რუსეთი გაეროში მომაკვდინებელი ავტონომიური იარაღის შესახებ შეთანხმების შესასუსტებლად. გამოცემის მიხედვით, დელეგაციებმა დოკუმენტიდან რიგი დაცვითი პირობა ამოიღეს, მათ შორის მოთხოვნა, რომ ადამიანმა გადაამოწმოს AI-ის მიერ შერჩეული სამიზნეები. ჟენევაში გამართული ეს მოლაპარაკებები პოტენციურ ხელშეკრულებამდე ყველაზე შორს წასული მცდელობა იყო.

რა მოხდა ჟენევაში

გამოძიების მიხედვით, სექტემბრის დასაწყისში ასობით დიპლომატი შვეიცარიაში, გაეროს კონფერენციის დიდ დარბაზში შეიკრიბა და მომაკვდინებელი ავტონომიური იარაღის მარეგულირებელი ძლიერი შეთანხმების შექმნაზე მუშაობდა. მოლაპარაკებების ბოლო დღეს ტონი აგრესიული გახდა.

Reuters-ის წყაროების მიხედვით, 4 სექტემბერს ჟენევაში შეხვედრილი 128 სახელმწიფო წყვეტდა, მიაღწევდა თუ არა შეთანხმებას არასავალდებულო ტექსტზე, რომელსაც მომაკვდინებელი ავტონომიური იარაღის სისტემების (LAWS) აკრძალვისა და რეგულირების შესახებ მოლაპარაკებები უნდა გაეხსნა. ქვეყნების უმრავლესობა პროექტს მხარს უჭერდა, თუმცა აშშ-მ და რუსეთმა გვიან შესწორებები და ამოღებები შესთავაზეს. „შეთანხმების მიღწევის ფანჯარა სულ უფრო ვიწროვდება“, - განუცხადა Reuters-ს ერთ-ერთმა დიპლომატიურმა წყარომ. ჟენევაში მისიებს კომენტარი არ გაუკეთებიათ.

ორი ბანაკი

Reuters-ის წყაროების თქმით, ბოლო ექვს თვეში აშშ-ის პოზიცია გამკაცრდა: ვაშინგტონს უფრო სახელმძღვანელო პრინციპები მოსწონს, ვიდრე იურიდიულად სავალდებულო საერთაშორისო ხელშეკრულება, და ამბობს, რომ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი ომის წარმოების წესებს უკვე ადგენს. ამ პოზიციას რუსეთი, ინდოეთი და თურქეთი ემხრობიან. სავალდებულო წესების მომხრეები, მათ შორის ბრაზილია, ირლანდია და რამდენიმე აფრიკული სახელმწიფო, ამბობენ, რომ დაცვითი მექანიზმები იარაღზე ადამიანის რეალური კონტროლისთვისაა საჭირო. ორი დიპლომატის თქმით, სულ მცირე 6 ქვეყანამ ვაშინგტონისგან ოფიციალური მიმართვა მიიღო.

შეშფოთება იზრდება ნახევრად ავტონომიური იარაღის გამო, რომელსაც უკრაინაში, სუდანსა და ახლო აღმოსავლეთში სამიზნეების ამოცნობა და დაზიანება სხვადასხვა ხარისხის დამოუკიდებლობით შეუძლია. Human Rights Watch და კამპანია Stop Killer Robots აფრთხილებენ, რომ ასეთი სისტემები, ნაწილობრივ AI-ზე დაფუძნებული, არაპროგნოზირებლად შეიძლება იმოქმედოს და ფატალური შეცდომების რისკი გაზარდოს. აგვისტოში გაეროს გენერალურმა მდივანმა ანტონიუ გუტერესმა და Red Cross-ის პრეზიდენტმა მირჯანა სპოლიარიჩმა გააფრთხილეს, რომ მსოფლიო მორალურ წითელ ხაზს უახლოვდება, როცა იარაღს ადამიანის მონაწილეობის გარეშე შეუძლია მოკვლა.

რა შემდეგ

შემდეგი ეტაპია CCW-ის მეშვიდე მიმოხილვითი კონფერენცია ჟენევაში, 2026 წლის 16-20 ნოემბერს. სახელმწიფოები თანხმდებიან, რომ საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართალი LAWS-ზეც ვრცელდება, თუმცა სავალდებულო საერთაშორისო სტანდარტები პრაქტიკულად არ არსებობს.