მკვდარი ეკონომიკის თეორია: რას მოითხოვს AI-ის ტრილიონიანი ფსონი

მკვდარი ინტერნეტის თეორია ბევრს ნაცნობია: ონლაინში წაკითხულის დიდ ნაწილს მანქანები სხვა მანქანებისთვის ქმნიან. ესსე „The Dead Economy Theory“ ამ დაკვირვებას ფიდებიდან ბალანსებზე გადააქვს და ამტკიცებს, რომ AI-ის ბუმის ქვეშ მდგარი მოდელი მხოლოდ მაშინ მუშაობს, თუ ადამიანური შრომა ცივილიზაციური მასშტაბით გაქრება.

ფსონი, რომელიც შეფასებების ქვეშ დგას

OpenAI-ის, Anthropic-ის, Google DeepMind-ის, Meta AI-ისა და Microsoft-ის მასშტაბურ ინფრასტრუქტურაში კომბინირებული ინვესტიცია ასეულ მილიარდ დოლარს აღემატება. მხოლოდ OpenAI-ის შეფასება 800 მილიარდ დოლარზე მეტია, Anthropic-ისა კი — რომელსაც მოგებიანი წელი არასოდეს დაუხურავს — იმავე რიგისაა. ასეთი რიცხვები შესაბამისად დიდ ბაზარს მოითხოვს და ერთადერთი ასეთი ბაზარი გლობალური შრომის ბაზარია.

ბენჩმარკებიც იმავე მიმართულებით მიუთითებს. OpenAI-ის GDPVal მოდელებს ორმოცდაოთხ პროფესიაში ამოწმებს, Mercor-ის AI Productivity Index კი ოთხ პროფესიულ როლთან ადარებს. OpenAI-ის შეფასების ხელმძღვანელმა New York Times-ს განუცხადა, რომ მოდელები დღეს „ადამიან პროფესიონალებთან შედარებით 80 პროცენტზე მეტ მოგებას“ აღწევენ იმ ამოცანებში, რომლებსაც რამდენიმე თვით ადრე ვერც ერთი მოდელი ვერ უმკლავდებოდა.

მოთხოვნის სპირალი

ესსე ლოგიკას სამ ეტაპად ადევნებს თვალს. კომპანია სამუშაო ძალის ნაწილს აგენტებით ცვლის; ხარჯები ეცემა, მარჟა იზრდება, ინვესტორები აქციებს აწევენ. შემდეგ გათავისუფლებული ადამიანები ხარჯვას წყვეტენ და ბიზნესები, რომლებსაც ისინი ემსახურებოდნენ, შემოსავალს კარგავენ. საბოლოოდ პირველი კომპანია აღმოაჩენს, რომ მისი მომხმარებლები სხვა კომპანიების თანამშრომლები იყვნენ — ზრდა ჩერდება, რადგან ეფექტიანობა ბაზარს ამცირებს. პირველმა გაჭრა ინდივიდუალურად ყოველთვის რაციონალურია — სწორედ ამიტომაა ეს „პატიმრის დილემა“. ეროვნული ეკონომიკური საბჭოს ყოფილი დირექტორის მოადგილე ბჰარატ რამამურტი ფიქრობს, რომ გადაადგილება ორ წელიწადში მოხდება: ესსეს გაფრთხილებით, ეს 2008 წელზე მეტად 1929 წელს დაემსგავსებოდა.

მტკიცებულებები ჯერჯერობით შთამბეჭდავი არ არის

დარონ აჯემოღლუ ამბობს, რომ დღეს ეკონომიკის ამოცანების მხოლოდ 4.6 პროცენტის ავტომატიზაციაა AI-ით ხარჯთეფექტური, AI-ის პროდუქტიულობის გავლენა კი მომავალ ათწლეულში 0.66 პროცენტია — Goldman Sachs-ის 2023 წლის 7 პროცენტის ფონზე. 2025 წელს გამოკითხული ფირმების 90 პროცენტზე მეტმა გაზომვადი გავლენა ვერ დააფიქსირა, მიუხედავად კვარტალ ტრილიონი დოლარის ინვესტიციისა. აჯემოღლუ ამ ფაზას „ისე-ისე ავტომატიზაციას“ უწოდებს: მუშაკების ჩანაცვლებაში უღიმღამო, მაგრამ საკმარისად იაფი, რომ მაინც გამოიყენონ.

რა შეიძლება კიდევ შეიცვალოს

შემოთავაზებული გადაწყვეტები არაპრეტენციულია: საჯარო წილი AI-ის ინფრასტრუქტურაში, ქმედითი ანტიმონოპოლიური კონტროლი, ავტომატიზებული შრომის რეალური გადასახადი და, ბრანკო მილანოვიჩის ფორმულირებით, კაპიტალის საკუთრების გაფართოება. ყველა მათგანი დემოკრატიულ ინსტიტუტებს მოითხოვს, რომლებიც ისტორიაში უმდიდრეს კომპანიებს დაუპირისპირდებიან — იმ მომენტში, როცა 2025 წელს AI-თან დაკავშირებულმა ინვესტიციამ აშშ-ის ეკონომიკური ზრდის 39 პროცენტი შეადგინა.

დასკვნითი აზრი კი ესაა: მკვდარი ეკონომიკა არ არის ის, სადაც არაფერი ხდება — ბევრი რამ ხდება და მშპ შეიძლება გაიზარდოს კიდეც. ეს ის ეკონომიკაა, სადაც არც ერთი მათგანი შენ არ გჭირდება.