„ჩვენ ვართ უკანასკნელები, ვინც იცის, როგორ მუშაობს“ — ესე AI-სა და მანქანებთან ნაცნობობის დაკარგვაზე

ინჟინერიის ბლოგ unix.foo-ზე გამოქვეყნებული მოკლე ესე ამტკიცებს, რომ AI-ასისტენტების გავრცელებასთან ერთად ჩვენ ყველაზე მნიშვნელოვანს — კომპეტენციას კი არა, მანქანებთან სიახლოვეს — ვკარგავთ. წერილი „The Last People Who Know How It Works“ 26 ივნისს გამოაქვეყნა ავტორმა საირუს ლოპესმა და არგუმენტს 1990-იანი წლების კომპიუტერული თამაშების გამოცდილებაზე აშენებს.

მანქანას თავისი პირობები ჰქონდა

ლოპესი იხსენებს დროს, როცა თამაშისთვის კომპიუტერის გაგება იყო საჭირო: autoexec.bat-ის მსგავსი ფაილების გახსნა და წაკითხვა, ზოგჯერ ერთი თამაშისთვის განკუთვნილი ჩამტვირთველი დისკეტის შექმნა — ფლოპი, რომლის არსებობის ერთადერთი მიზეზი მანქანის იმ კონფიგურაციით ჩატვირთვა იყო, რომელსაც ერთი კონკრეტული პროგრამა ითხოვდა. „ამას ათი წლის ბავშვი აკეთებდა. მე ვაკეთებდი. თქვენც, იმიტომ რომ თამაში ძალიან გინდოდათ, მანქანა კი არ მოგცემდათ თამაშის უფლებას, სანამ არ გაიგებდით, როგორ მუშაობდა.“

იგივე ეხებოდა აპარატურას. მოდემი თავის მოლაპარაკებას ხმამაღლა მღეროდა და საკმარისი გამეორების შემდეგ ყურით ხვდებოდით, როდის აპირებდა კავშირი გაწყვეტას. დისკების ჯამპერებს ფრჩხილით აყენებდით და იცოდით, რომელ გაწყვეტაზე პასუხობდა თქვენი ხმის ბარათი — შეცდომის შემთხვევაში ის არაფერზე პასუხობდა. „მანქანა კიდეებისგან შედგებოდა, თქვენ კი იჭრიდით მათზე — ასე იგებდით, სად იყო ისინი“, — წერს ავტორი.

სირთულე თავად ცოდნა იყო

ესეს მთავარი თეზისია, რომ წინააღმდეგობა გაგების დაბრკოლება არაა, არამედ მისი საშუალება: „ადამიანი მხოლოდ იმას იცნობს, რისი დაკარგვაც შეუძლია.“ თანამედროვე AI-ასისტენტები, ამ ლოგიკით, „ყველაზე მორგებადი რამ არის, რაც კი ვინმეს შეუქმნია“ — ისინი პირობებს არ აყენებენ, კონფიგურაციის ფაილის წაკითხვას არ ითხოვენ და თქვენი წინადადების ირგვლივ თავს იწყობენ. დასკვნა პირდაპირია: „მანქანა, რომელსაც შენთვის გამოწვევა არ შეუძლია, ისეთი რამ არის, რის გაცნობასაც ვერ შეძლებ. მისი მხოლოდ გამოყენება შეგიძლია.“

ლოპესი პირდაპირ უარყოფს კომპეტენციის დაკარგვის ჩვეულ პათოსს. ცოდნა, მისი აზრით, არასოდეს ყოფილა უფრო დაცული: მოდელებს წაკითხული აქვთ ყველა სახელმძღვანელო, რომელსაც ადამიანი არ კითხულობს, და ისინი უნაკლოდ და სამუდამოდ ჩამოთვლიან, როგორ მუშაობს ნებისმიერი მანქანა. ქრება არა ცოდნა, არამედ ნაცნობობა — ის უპრეტენზიო სიახლოვე, რომელიც კონკრეტულ მანქანასთან ბრძოლით, დამარცხებით, დაბრუნებითა და საბოლოოდ მის „დანებებით“ მოიპოვება.

უფრო დამოკიდებული, ნაკლებად ნაცნობი

ესე პირადი ნოტით სრულდება. ლოპესი მოდემის მიერთების ჩანაწერს ეძებდა — ხალხი ასეთ ხმებს „დაპრესილ ყვავილებივით“ ინახავს — და თანამედროვე კომპიუტერზე ჩართო: მან ის მყისიერად და უნაკლოდ აღადგინა. ამ ხმას ზეპირად იცნობს, მაგრამ ვერავინ გაიცნობს მანქანას, რომელმაც ახლა დაუკრა, ისე, როგორც თავად იცნობდა მანქანას, რომელიც ამ ხმას გამოსცემდა. სევდა, წერს ავტორი, მთლიანად ჩვენია: ჩვენ ვართ უკანასკნელები, ვინც მანქანა სირთულის გავლით გაიცნო, და უკანასკნელები, ვინც მაინც იცის, რომ რაღაც დაიკარგა.